fot.Krzysztof Szczęsny

Najpiękniejsze i najbardziej zabytkowe dzieła sztuki sakralnej diecezji kieleckiej można oglądać w budynku kieleckiej kurii, gdzie znajduje się Muzeum Diecezjalne.

Historia Kieleckiego Muzeum Diecezjalnego sięga początków ubiegłego stulecia, kiedy to ksiądz Czesław Chodorowski opublikował w 1911 roku w „Przeglądzie Diecezjalnym” artykuł pod znamiennym tytułem: O potrzebie utworzenia Muzeum Diecezjalnego. Odwołując się do przykładów z innych krajów Europy, proboszcz ze  Skarżyc  wskazywał na konieczność powołania takowej placówki nie tylko w celu ochrony przed kradzieżą, zagranicznymi handlarzami i zniszczeniem wielu cennych przedmiotów sztuki i pamiątek, lecz także po to, by przynieść korzyści kulturze artystycznej w Polsce.  Własne zbiory -  wiele numizmatów, dokumentów, szat liturgicznych oraz obrazów przekazał placówce w roku 1921 ówczesny ordynariusz kielecki, biskup Augustyn Łosiński. W tym samym roku ukazuje się w „Kieleckim Przeglądzie Diecezjalnym” krótka notatka autorstwa księży Józefa Zdanowskiego i Antoniego Bożka, kierujących jako zarząd muzeum apel do proboszczów, aby ożywieni troską ratowania zabytków przeszłości, przy nadarzonej sposobności nadsyłali do seminarium wszelkie dzieła sztuki z zakresu rzeźby, malarstwa, lub przemysłu artystycznego, np.: szaty liturgiczne, relikwiarze, antyfonarze, ozdobne stare książki w tym celu, by zabytki sztuki znajdujące się po naszych kościołach nie ulegały zniszczeniu lub jakiemu innemu losowi i przez to nie ginęły dla naszej kultury minionych wieków.

W okresie międzywojennym muzeum wzbogaciło się również o eksponaty archeologiczne (ofiarował je m.in. ks. Brodowski), tkaniny liturgiczne (m.in. przekazane przez ks. Rogójskiego ornaty, palki, tuwalnie, wela) czy oddane w roku 1922 przez księdza prałata Bronisława Obuchowicza dwa antyfonarze pergaminowe zdobione miniaturami, pretekstę XVI-wiecznego ornatu, obraz Matki Bożej z Dzieciątkiem malowany temperą na desce oraz trzy portrety kanoników kieleckich. Wspomagano też muzeum w inny sposób – zachowały się informacje o przekazywanych na ten cel ofiarach pieniężnych, pochodzących przede wszystkim od osób duchownych z terenu kieleckiej diecezji. Nie dysponujemy dziś pełnym wykazem obiektów gromadzonych w seminaryjnym magazynie z myślą o przyszłej ekspozycji muzealnej – niestety, jak wspomina ks. Tomasz Wróbel w jednej ze swoich publikacji, większość zebranych tam obrazów, rzeźb czy wyrobów rzemiosła artystycznego uległa rozproszeniu w okresie II wojny światowej. Zachowały się jednak, za wyjątkiem jednego, wszystkie obrazy późnogotyckie, stanowiące zalążek kieleckiego muzeum, a opisane przez księdza Józefa Zdanowskiego, a także wiele innych obrazów, rzeźb oraz drobnych pamiątek przekazywanych przez proboszczów, by  przynieść korzyści kulturze artystycznej w Polsce, zapisywanych testamentem przez księży, wreszcie ofiarowywanych w darze ordynariuszom diecezji - warto dodać, iż ogromną rolę w gromadzeniu i ochronie tych przedmiotów przed zniszczeniem odegrał pan Leon Dziedzic, kamerdyner księdza Biskupa Czesława Kaczmarka. Wśród zgromadzonych w seminarium obiektów znalazły się więc wspominane wcześniej przykłady cechowego malarstwa gotyckiego, liczne obrazy religijne od końca XVI aż do XX stulecia (m.in. Zwiastowanie, kon. XVI w.;  Św. Cecylia, 1 poł. XVII w.; Św. Benedykt, 1. poł. XVII w.; Tomyris z głową Cyrusa, poł. XVII w.;), portrety biskupów krakowskich i kieleckich (m.in. Antoniego Brygierskiego, Portret biskupa Kajetana Sołtyka, 1760; Jana Styki, Portret biskupa Tomasza Teofila Kulińskiego, 1889; Nizińskiego, Portret biskupa Augustyna Łosińskiego, 1917), kanoników różnych kapituł, w tym katedralnej (Portret kanonika Jana Jerzego Konrada, przed 1744), zakonników i zakonnic (m.in. Portret ksieni, XVIII w.), osób świeckich (Portret Michała Jakubowskiego, 1790), obrazy o tematyce historycznej i rodzajowej, grafiki z XVIII-XX  wieku (m.in. Giuseppe Vasi, Wnętrze bazyliki Św. Jana na Lateranie, akwaforta 1767; Nicolaus Dorigny, Trójca Święta, miedzioryt 1702; J. Frey, Święty Franciszek Ksawery, akawaforta 1733; litografie Alojzego Misierowicza wg. Napoleona Ordy z Albumu widoków historycznych Polski, 1873-1883; drzeworyty Pawła Stellera Ślązaczka, 1935 i  Stefana Mrożewskiego Kościół w Mnichowie, 1941), meble, tkaniny dekoracyjne, wreszcie liczne przykłady wyrobów z metali, szkła i porcelany z różnych epok i krajów – w tym m.in. serwis ćmielowski wykonany na zamówienie biskupa Czesława Kaczmarka w 1938 roku.

Na pierwszej wystawie znajdują się najcenniejsze przykłady zabytków sztuki sakralnej z obszaru całej diecezji, tworzone przez wybitnych artystów; większość z nich była zresztą prezentowana w ramach ekspozycji Ornamenta Ecclesiae. I tak w salach Muzeum Diecezjalnego zobaczyć można znakomite przykłady malarstwa gotyckiego, pochodzące przede wszystkim ze starej kolekcji muzealnej – skrzydła tryptyku św. Jana Jałmużnika z Rakoszyna (Mistrz Rodziny Marii, ok. 1500), Zaśnięcie Matki Boskiej (naśladowca Marcina zw. Czarnym, ok. 1515-1520) oraz obraz o tej samej tematyce – dzieło Michała Lancza z Kitzingen, ufundowane dla kościółka Św. Wojciecha w Kielcach (1521-1525), a także Madonnę z Dzieciątkiem z katedry kieleckiej (1. ćw. XV w.), skrzydła tryptyku z kościoła parafialnego w Niedźwiedziu (1520-1530) czy Tron Łaski z kościoła w Witowie.  Malarstwu towarzyszą wybrane przykłady zarówno rzeźby średniowiecznej, głównie o tematyce maryjnej (m.in. Madonny z Dzieciątkiem z kościołów w Niedźwiedziu, ok. 1420 czy  Iwanowicach, ok. 1490), jak i rzemiosła artystycznego – do najcenniejszych należą ufundowane przez Kazimierza Wielkiego: kielich (ok. 1362) oraz herma św. Marii Magdaleny ze Stopnicy (ok. 1370), monstrancje wieżyczkowe z Wiślicy (4 ćw. XV w.) i katedry kieleckiej (fundowana przez Annę Wilczko dla klasztoru cystersów w Jędrzejowie, 1520), kielichy z Kijów (dar archidiakona Jerzego, 1480)  i Miechowa (ok. 1500).

Licznie prezentowane są przykłady sztuki nowożytnej –  w przypadku malarstwa są to zarówno obiekty należące do zbiorów Muzeum Diecezjalnego (Św. Benedykt, 1. poł. XVII w.), jak i te z kościołów na terenie diecezji – m.in. pochodzące z klasztoru SS. Norbertanek w Imbramowicach: Madonna z Dzieciątkiem  (krąg J. Breughla zw. Aksamitnym, 1 ćw. XVII w.) i Chrystus w Emaus  (Włochy, 1 poł. XVII w.). Wśród wyrobów złotniczych na uwagę zasługują przede wszystkim monstrancje z kościołów: Reformatów w Stopnicy (poł. XVII w.),  Bernardynek w Chęcinach (Jakub Weintraub, 1702), czy  z Koniecpola (Jan Gotfryd Schlaubitz, 1763-1767), kielichy – w tym te z darów biskupów: Andrzeja S. Załuskiego (1729) i Kajetana Sołtyka (1783) dla kieleckiej katedry, puszki m.in. z Dobrowody (fundacja Andrzeja Boboli, 1599), Koniecpola (2 ćw. XVII w.), czy relikwiarze (św. Jana Chrzciciela ze Skalbmierza, 1626; śś. Piotra i Pawła z Kijów, 1740-1750). Do najciekawszych szat liturgicznych należą bez wątpienia komplety ufundowane przez biskupów: Jana Gembickiego (Włochy, 1600-1620), Jakuba Zadzika (kapa; tkanina Włochy 2 ćw. XVII, haft Polska, przed 1642), Andrzeja Trzebickiego (tkanina  Włochy ok. 1600, haft: Polska, 1657-1679), Konstantego F. Szaniawskiego (1720-1732), kapa z chińskiego jedwabiu, dar kanonika Kazimierza Weissa dla katedry kieleckiej (1700-1733) czy znakomity ornat należący do pierwszego biskupa kieleckiego, Wojciecha de Boża Wola Górskiego, ofiarowany mu przez króla Stanisława Augusta Poniatowskiego (Polska, 3. ćw. XVIII w). Tylko  kilkoma przykładami zasygnalizowane zostały natomiast bogate księgozbiory kościelne – jako przykład niech posłuży tu m.in. XIII-wieczny Graduał wiślicki ze zbiorów biblioteki Wyższego Seminarium Duchownego w Kielcach.

Informacje praktyczne:
ul. Jana Pawła II 3, 25-001 Kielce
tel.  41 344 58 20

Godziny otwarcia:
wtorek, środa, piątek, sobota: 9:00 - 16:00
czwartek: 12:00 - 18:00

Bilety wstępu:
- normalny 7 PLN
- ulgowy 5 PLN
- grupy zorganizowane (powyżej 15 os.) 5 PLN
- grupy zorganizowane (dzieci i młodzież szkolna) 3 PLN
- rodzinny 15 PLN