Laureat Grand Prix
Festiwalu "Złote Formaty" 2010

Rowerowy Szlak Architektury Obronnej

Rozmiar tekstu:A-A+

Informacje praktyczne

  • Informacje szczegółowe
  • Opinie turystów
  • Informacje szczegółoweZwińRozwiń
  • Ogólne
    • Rodzaj obiektu:
      • Rowerowy
      • Tematyczny
    • Trudność trasy:
      Dla początkujących
    • Przebieg trasy:
      • buski
      • jędrzejowski
      • kielecki
      • konecki
      • ostrowiecki
      • pińczowski
      • staszowski
    • Miejscowości na trasie:
      Końskie - Modliszewice - Kazanów - Chełmce - Podzamcze Piekoszowskie - Jaskinia Raj - Chęciny - Podzamcze Chęcińskie - Bolmin - Małogoszcz - Sobków - Mokrsko - Imielno - Pińczów - Chroberz - Stradów - Pełczyska - Wiślica - Szczaworyż - Stopnica - Rytwiany
    • Atrakcje na trasie:
      zespół pałacowo-parkowy w Końskich, kosciół pw. św. Mikołaja w Końskich, dwór obronny w Modliszewicach, ruiny pałacu w Podzamczu Piekoszowskim, Jaskinia Raj, ruiny zamku w Chęcinach, klasztor Bernardynek, klasztor i kościół Franciszkanów, Niemczówka, dwór
    • Długość trasy:
      500km
  • Lokalizacja
    • Region turystyczny:
      • Busko-Zdrój i okolice
      • Jędrzejów i okolice
      • Kielce i okolice
      • Końskie i okolice
      • Ostrowiec Świętokrzyski i okolice
      • Pińczów i okolice
      • Staszów i okolice
  • Opiekun szlaku
    • Nazwa organizatora:
      Regionalna Organizacja Turystyczna Województwa Świętokrzyskiego
    • Dane organizatora:
      25-033 Kielce, ul. Ściegiennego 2 32
    • Telefon:
      +48 41 348 00 60
    • Fax:
      +48 41 348 00 60
    • Email:
      informacja@swietokrzyskie.travel
    • Opinie turystówZwińRozwiń

    Komentarze (~)


    Opis

    Huk armat, świst wystrzeliwanych z łuków strzał, ogień, dym, bojowe okrzyki i brzmiące zewsząd, podnoszące na duchu wojowników pieśni – tak wyobrażamy sobie bitwy sprzed stuleci. Ukryci w murach zamczysk i za fortyfikacjami grodzisk obrońcy, najeźdźcy szturmujący pałace i dwory w celu grabieży, rabunku i gwałtu – to wszystko już przeszłość.

    fot.M. Maciążek

    Teraz, by poczuć się prawdziwym zdobywcą wałów obronnych czy wzgórza zamkowego, wystarczy tylko wsiąść na rower i przemierzyć „Rowerowy Szlak Architektury Obronnej”, prowadzący przez tereny województwa świętokrzyskiego. Czeka nas bowiem do przejechania ponad 500 km, sforsowanie i podbicie 39 obiektów obronnych. W czasie tej rowerowej wyprawy możemy przepuścić szturm m. in. na Pałac Biskupów Krakowskich w Kielcach, zamki królewskie w Sandomierzu, Szydłowie i Chęcinach, pałac-fortecę „Krzyżtopór” w Ujeździe, pałac w Kurozwękach czy też fortalicję w Sobkowie. W każdym z nich możemy zostawić dowód, że tu dotarliśmy, bowiem przygotowane zostały specjalnie oznakowane na terenie obiektów miejsca, w których umieścić możemy coś na wzór fladr pozostawianych w Tybecie – swoiste veni, vidi, vici na ziemi świętokrzyskiej… Dzięki temu, możemy poczuć się jak prawdziwi zdobywcy, którzy swoim charakterystycznym proporcem zaznaczają przemierzony szlak i miejsca podjęcia trudnych wyzwań. W końcu pokonanie wzniesienia, na którego szczycie górują monumentalne ruiny Zamku Chęcińskiego, jest nie lada wyczynem już dla piechura, a co dopiero dla rowerzysty… Przemierzając Rowerowy Szlak Architektury Obronnej mamy możliwość przeniesienia się o kilka stuleci wstecz. Miejsca te, to prawdziwi architektoniczni świadkowie przeszłości. Właśnie na ich terenie rozegrało się nie tylko wiele ludzkich dramatów i tragedii, zwycięstw i euforii, ale przede wszystkim przełomowych momentów w historii tego regionu i całego kraju. Przypominają nam o tym zarówno ruiny i pozostałości po dawnej świetności wielu z tych miejsc, jak również odbywające się tu imprezy kulturalne, turnieje rycerskie, rekonstrukcje bitew i walk. Szlak Architektury Obronnej jest więc doskonałym pomysłem na aktywne spędzenie wolnego czasu dla zwolenników wypoczynku na dwóch kółkach, a także dla miłośników militariów i historii Polski. Jest też wyzwaniem dla prawdziwych zdobywców…

    Przebieg: Końskie - Modliszewice - Kazanów - Chełmce - Podzamcze Piekoszowskie - Jaskinia Raj - Chęciny - Podzamcze Chęcińskie - Bolmin - Małogoszcz - Sobków - Mokrsko - Imielno - Pińczów - Chroberz - Stradów - Pełczyska - Wiślica - Szczaworyż - Stopnica - Rytwiany - Kurozwęki - Szydłów - Rembów - Ujazd - Konary-Kolonia - Ossolin - Samborzec - Sandomierz - Kichary - Międzygórz - Tudorów - Opatów - Ptkanów - Podgrodzie - Ćmielów - Grzegorzowice - Dębno - Bodzentyn – Kielce
    Długość:  500,5 km
    Kolor szlaku: czarny;  w odróżnieniu od innego szlaku czarnego, na terenie ziemi sandomierskiej do oznaczeń szlaku dodano logo – zarys zamku
    Stopień trudności: łatwy

    Warto zobaczyć:

    fot.A. Kowalska

    Końskie – miasto związane ze znanym rodem Odrowążów. W mieście zachowało się jedno z ciekawszych założeń parkowych w Polsce z tzw. małą architekturą ogrodową z II poł. XVIII i poł. XIX stulecia. Warto zobaczyć zachowane pawilony pałacowe: Oranżerię Egipską, Świątynię Grecką, Domek Wnuczętów, altanę, gloriettę i ogrodzenia z basztami. W parku rosną liczne okazy drzew pomnikowych (lipy, dęby), wśród których zlokalizowany jest zespół pałacowy składający się z dwóch półkolistych skrzydeł. W centrum warto zwiedzić późnogotycki kościół św. Mikołaja z przełomu XV i XVI w., z późnoromańskim tympanonem od strony południowej oraz zegarem słonecznym z 1621 r.

    Modliszewice - warto zobaczyć ruiny obronnego dworu z końca XVI wieku, zaprojektowanego przez Santi Gucciego, dzięki fundacji Andrzeja Modliszewskiego herbu Łabędź. Dwór jest malowniczo usytuowany na wysepce, otoczonej od północy wodną fosą, a od południa stawem. Murowany z kamienia i cegły, ma dwie kondygnacje i dwie basteje. Na zamek można wejść przez most i budynek bramny od północy.

    Kazanów – w miejscowości znajduje się kościół zbudowany w 1694 roku staraniem Izabeli z Lanckorońskich Lipskiej. Po pożarze w 1802 roku przybrał wygląd świątyni jednonawowej, z dobudowanymi symetryczne kwadratowymi kaplicami. Drewniany ołtarz główny został wykonany w stylu rokokowym. Budowa piętrowego klasztoru o trzech skrzydłach i sklepieniu kolebkowym i kolebkowo – krzyżowym, trwała od 1772 do 1781 roku.

    Chełmce - warto zobaczyć kościół parafialny pw. św. Marii Magdaleny i Mikołaja, wzniesiony w latach 1620-1665 w stylu wczesnobarokowym z fundacji wojewody lubelskiego Jana Tarły oraz dwór Jana Stanisława Tarły z XVII wieku, jedna z najstarszych tego typu budowli obronnych w Górach Świętokrzyskich.

    Podzamcze Piekoszowskie – w miejscowości znajdują się ruiny rezydencji, która jest kopią pałacu biskupiego z Kielcach.

     

    Budowla została wzniesiona w latach 1645-50 na niewielkim, otoczonym prze mokradła terenie. Położenie oraz rozwinięcie konstrukcji obronnej w otwartą rezydencję pałacową nadawało jej walorów militarnych. W narożach budowli znajdują się „zamkowe” sześcioboczne baszty, które mają znaczenie jedynie dekoracyjne oraz symboliczne tym samym podkreślając pozycję społeczna właściciela. Po pożarze w połowie XIX w. rezydencja już nigdy nie odzyskała dawnej świetności. Obecnie stanowi ona dobrze zachowana ruinę z bardzo dobrze zachowanym ciągiem murów i pałacowych pomieszczeń.

    Jaskinia Raj – najpiękniejsza jaskinia w Polsce, w której można zwiedzać kompleks korytarzy i komnat, przyozdobiony setkami stalagmitów, stalaktytów, stalagnatów i pizoidów o różnorodnych kształtach i formach. Przy wejściu do jaskini można zobaczyć wystawę muzealną z odtworzonym obozowiskiem rodziny neandertalskiej z trzema naturalnej wielkości postaciami oraz szczątkami prehistorycznych zwierząt: mamuta, nosorożca włochatego i niedźwiedzia jaskiniowego.

     

    Chęciny – w panoramie miasta królują ruiny zamku gotyckiego wybudowanego około 1300 roku na wyniosłej górze, zwanej Zamkową. Godnymi polecenia są m. in.: wczesnobarokowy klasztor sióstr Bernardynek, kościół i klasztor Franciszkanów ufundowany przez Kazimierza Wielkiego w 1368 roku, kościół parafialny wzniesiony w I połowie XIV w. oraz renesansowy budynek dawnej karczmy zwany Niemczówką. Warto wiedzieć, iż niegdyś Chęciny licznie zamieszkiwała ludność pochodzenia żydowskiego, czego świadectwem jest późnorenesansowa synagoga, wybudowana w poł. XVII w. oraz kirkut.

    Podzamcze Chęcińskie - warto zobaczyć dwór obronny, wzniesiony i rozbudowywany przez starostów chęcińskich. W parku znajduje się pomnik przyrody: piękna lipowa aleja oraz barokowa brama w formie łuku triumfalnego, według legendy wybudowana na przyjęcie wracającego spod Wiednia Jana III Sobieskiego.

    Bolmin – niewielka miejscowość, w której znajduje się kościół pw. Narodzenia NMP z 1604 roku oraz ruiny dworu wzniesionego na przełomie XVI/ XVII wieku, przebudowanego w końcu XVII w. i XIX w.

    Małogoszcz - w średniowieczu miejscowość pełniła funkcję kasztelanii. Dziś warto zobaczyć kościół pw. Wniebowzięcia NMP z lat 1591-1595, renesansową plebanię z przełomu XVI/XVII wieku oraz kościółek cmentarny  z 1595 roku, jaki i pomnik Tadeusza Kościuszki.

    Sobków - miejscowość słynie z fortalicji (dworu obronnego typu palazzo in fortezza),

    fot.M. Maciążek

    wzniesionej w latach 1560-1570 przez Stanisława Sobka, znacznie rozbudowana przez ród Szafrańców. Obecnie fortalicja jest przodującym obiektem turystycznym, w którym organizuje się wesela, przyjęcia, turnieje rycerskie. Ciekawym obiektem w Sobkowie jest również kościół pw. św. Stanisława, wzniesiony przez Stanisława Sobka jako zbór kalwiński w połowie XVI wieku. Warto zobaczyć również pozostałości kirkutu z XVIII wieku.

    Mokrsko – ciekawe ruiny późnogotyckiego zamku wzniesionego w latach 1519-1526 przez marszałka wielkiego koronnego Piotra Kmitę. W XVIII wieku popadł w ruinę.

    Pińczów – serce Ponidzia, miasto znane z synodów ariańskich. Tu dokonano pierwszego i najpiękniejszego przekładu na język polski Biblii zwanej brzeską, radziwiłłowską lub pińczowską. Od XVII w. Pińczów był „stolicą” ordynacji pińczowskiej założonej przez ród Myszkowskich. Godne zobaczenia są: popauliński zespół klasztorny, kościół i klasztor reformatów, renesansowa synagoga, pałac Wielopolskich oraz Dom na Mirowie zwany „drukarnią ariańską”. Ze wzgórza św. Anny, na którym znajduje się wykonana z miejscowego "pińczaka” wg. projektu Santi Gucciego, wolnostojąca kaplica kopułowa, rozpościera się widok na meandry Nidy i łąki, na których znajdowała się szkoła szybowcowa. W XIV wieku Zbigniew Oleśnicki wybudował tu zamek, z którego pozostały tylko niskie mury.

     

    Chroberz - gniazdo rodowe Wielopolskich z cennym zabytkiem: późnoklasycystycznym pałacem zaprojektowanym przez Henryka Marconiego. Motywem powstania było pomieszczenie obszernego księgozbioru ordynacji. W pałacu zachowały się oryginalne, klasycystyczne formy architektoniczne oraz plafony. Pałac otacza park w stylu angielskim, a w nim wiele pomników przyrody: platan klonolistny, kilkusetletnie miłorzęby japońskie i lipy. W parku można podziwiać kaplicę wzorowaną na pawilonach przy zamku w Książu Wielkim wg projektu Marconiego. W pałacu mieści się ekspozycja z pamiątkami po Wielopolskich oraz  wykopaliskami archeologicznymi z ziemi pińczowskiej. Warto zobaczyć kościół pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny, wybudowany w 1550 roku, ufundowany przez wojewodę sandomierskiego, Stanisława Tarnowskiego. Wewnątrz kościół przypomina grobowiec: znajdują się tu dwa monumentalne renesansowe nagrobki wykonane przez Jana Michałowicza z Urzędowa. W nawie kościoła można zobaczyć nagrobek fundatora Stanisława Tarnowskiego przedstawiający "śpiącą" postać zmarłego. 

    Stradów – miejscowość znana z wczesnośredniowiecznego, największego w Polsce grodziska plemiennego, powstałego prawdopodobnie już w VIII wieku.  Do dziś zachowały się dochodzące do kilkunastu metrów wały ziemne i zagłębienia fosy. Przy dobrej pogodzie można zobaczyć szczyty Tatr. Godny uwagi jest drewniany kościółpw. św. Bartłomieja, powstały w 1699 roku, przebudowany w XIX wieku. Kościół stoi przy drodze, ma zrębowa konstrukcję z modrzewia oraz barokowe wyposażenie. Obok znajduje się XIX-wieczna dzwonnica.

    Pełczyska – miejscowość znana przede wszystkim ze starożytnego kompleksu osadniczego, w którego zasięgu jest kilka osad, cmentarzysk z różnych okresów oraz grodziska. Poza tym, można zobaczyć kościół pw. św. Wojciecha z XVIII wieku, z rokokowym wyposażeniem.

    Wiślica - miasto istnieje przynajmniej od IX w. Legendy mówią, że jej założycielem był książę Wiślimir, którego imię dało nazwę tej miejscowości. Wiślica była jednym z grodów państwa Wiślan, które zostało w 990 roku wcielone przez Mieszka I do jego Polańskiej dziedziny.

    fot.M. Maciażek

    Najcenniejszym zabytkiem miasta jest gipsowa misa chrzcielna o średnicy 4,5 m i głębokości 37 cm, służąca do chrztu zbiorowego. Nad miasteczkiem góruje wzniesiona przez Kazimierza Wielkiego kolegiata, dziś Bazylika Mniejsza. Dzięki romańsko-gotyckiej figurze Matki Bożej zwanej Madonną Łokietkową z 1300 roku, znana jest jako Sanktuarium Matki Bożej Wiślickiej. Pod posadzką gotyckiego kościoła odnaleziono relikty dwóch romańskich świątyń z XII i XIII wieku oraz słynną posadzkę wiślicką tzw. „Płytę Orantów” datowaną na 1170 roku – unikalne w skali europejskiej. W obrębie zabytkowego układu urbanistycznego na uwagę zasługują m.in.: Dom Długosza z 1460 roku, w którym mieści się Muzeum Regionalne i gotycka dzwonnica.

    Szczaworyż - w miejscowości warto zobaczyć późnorenesansowy kościół pw. św. Jakuba Starszego, wzniesiony ok. 1630 roku, na miejscu starszego. Zachowały się części pierwotnej świątyni: gotyckie prezbiterium i późnobarokowe kaplice. Wewnątrz znajduje się barokowe epitafium Jakuba i Barbary Kosteckich oraz fragmenty polichromii z XVI wieku. Obok kościoła można zobaczyć kaplicę pw. Najświętszej Marii Panny Niepokalanego Poczęcia. Ciekawym reliktem przeszłości jest Wczesnośredniowieczne grodzisko refugialne z VIII-XI wieku.

    fot.A. Kowalska

    Stopnica - miejscowość średniowieczna, w której cennym zabytkiem jest gotycki kościół farny Pw. Św. App. Piotra i Pawła, ufundowany przez króla Kazimierza Wielkiego w XIV wieku. Fara jest murowana z ciosów kamiennych i przylegają do niej dwie kaplice: późnogotycka i wczesnobarokowa. Nie można przeoczyć zespołu klasztornego ojców sercanów, wybudowany w 1639 roku przez Krzysztofa i Annę Ossolińskich. W 1944 roku Niemcy wysadzili kościół w powietrze, a kolejna władza nie pozwoliła na odbudowę. Z wnętrza kościoła ocalał obraz Św. Antoniego z Dzieciątkiem Jezus oraz głowa Chrystusa z Krzyża wiszącego w ołtarzu głównym kościoła.

    Rytwiany - miejscowość słynie z ufundowanej tu w 1624 roku Pustelni Złotego Lasu. Powstał wówczas kościół pw. Zwiastowania NMP, zabudowania klasztorne i gospodarcze oraz eremitorium – zespół 16 domków pustelniczych. Do dziś przybywający turyści podziwiać mogą kościół z barokowym wyposażeniem i część parterowych zabudowań klasztornych z tzw. eremem Tęczyńskiego – jedynym zachowanym domkiem pustelniczym oraz część budynków gospodarczych, w których mieściły się: kuchnia klasztorna, infirmeria i apteka. Od roku odnowiona Pustelnia funkcjonuje jako Centrum Terapeutyczne i przyjmuje na turnusy terapeutyczne i relaksacyjne gości pragnących w atmosferze ciszy i samotności. W Rytwianach znajduje się też  fragment baszty gotyckiego zamku oraz pałac Radziwiłłów, który obecnie pełni funkcję hotelu.

    Kurozwęki - miejscowość słynie z  wybudowanego w 2 połowie XIV wieku zamku. Na przełomie kolejnych stuleci budowlę wielokrotnie przebudowywano nadając jej coraz bardziej reprezentacyjny charakter, by w końcu w XVIII wieku założenie mieszkalno - obronne całkowicie przekształcić w barokowo-klasycystyczną rezydencję.

     

    Obecnie w zespole parkowo-pałacowym uwagę przykuwa budynek zamkowy, a w nim bogato zdobiona pięcioosiowa fasada oraz krużgankowy dziedziniec. Warto zwiedzić wnętrza kurozwęckiego pałacu wraz z piwnicami oraz skorzystać z noclegów w stylowych wnętrzach pałacu, Oranżerii i Oficyny. Niecodzienną atrakcją jest stado bizonów amerykańskich liczące ponad 80 sztuk, które można oglądać z wnętrza wozu „safari bizon”. Na życzenie organizowane są również pokazy walk rycerskich, artylerii i dawnych tańców. Warto zobaczyć również kościół pw. św. Rocha z XVIII wieku, przebudowany w 1919 roku oraz zespół klasztorny kanoników regularnych.

    Szydłów - z powodu doskonale zachowanego średniowiecznego układu urbanistycznego oraz murów miejskich, już przed laty zyskał miano polskiego „Carcassonne”. Wykonane z lokalnego wapienia w XIV wieku mury mierzyły 1080 m długości do 1,8 m szerokości. Dodatkowym zabezpieczeniem miasta oraz zamku, wybudowanego na zlecenie Kazimierza Wielkiego ok. 1354 roku, wzdłuż południowego odcinka murów, była fosa, której resztki zachowały się do dzisiaj. Po dziś dzień podziwiać można Salę Rycerską, Skarbczyk, w którym mieści się Muzeum Regionalne oraz Bramę Krakowską. Na północ od rynku stoi późnogotycka synagoga, wzniesiona przed 1564 r., gdzie obecnie mieści się gminny ośrodek kultury. Warto zobaczyć również kościół farny pw. Świętego Władysława z XIV w. z serii baryczkowskiej, ufundowany przez króla Kazimierza Wielkiego oraz gotycki kościół pw. Wszystkich Świętych z przełomu XIV i XV wieku, w którego wnętrzu znajdują się pozostałości gotyckiej polichromii z drugiej połowy XIV wieku. Ciekawym zabytkiem są ruiny kościoła i szpitala Świętego Ducha z początku XVI wieku.

    Rembów - do dzisiejszego dnia wśród lasów zachowały się także ruiny XIV-wiecznego zamku obronnego. Budowla miała kształt nieregularny, dostosowany do konfiguracji terenu i składała się z dwóch części: dolnej - z dziedzińcem i zabudowaniami gospodarczymi i górnej - mieszkalnej zaopatrzonej w wieżę, która w razie niebezpieczeństwa stanowiła ostateczne miejsce schronienia. od częścią mieszkalną znajdowały się piwnice.

    fot.P. Pierściński

    Ujazd - miejsce, w którym znajdują się ruiny monumentalnego zamku-pałacu, budowanego w latach 1627– 1644 przez Wawrzyńca Senesa na polecenie wojewody sandomierskiego Krzysztofa Ossolińskiego. Ten bajecznie bogaty magnat postanowił ufundować siedzibę, która przyćmiłaby swym przepychem wszystkie inne. Obiekt w nowym typie palazzo in fortezza spełniał wymogi obronności i elegancji. Niezwykły pałac otoczony był murami z czterema bastionami, dającymi nowe możliwości obrony poprzez ustawienie dział poza linią murów. Sam pałac budowany był jako swoisty kalendarz. Miał ponoć tyle baszt ile kwartałów, sal dużych – ile miesięcy, pokoi – ile tygodni i okien – ile dni w roku. Strop w sali jadalnej był podobno szklany, a biesiadnicy podczas posiłków mieli okazję oglądać nad sobą pływające egzotyczne ryby. W stajniach umieszczonych w lewej części dziedzińca ok. 2/3 niżej jego poziomu, konie jedzące z marmurowych żłobów mogły przeglądać się w umieszczonych nad nimi kryształowych lustrach. W istocie lustra nie służyły wcale samym koniom, ale rozświetlaniu pomieszczenia poprzez odbijanie promieni słonecznych padających przez umieszczone wysoko okna; w opowieści tej pozostał jednak żywy mit magnackich fanaberii. Brama wjazdowa jest oflankowana dwoma wielkimi płaskorzeźbami krzyża i topora. Topór to godło herbowe rodu Ossolińskich. Z kolei krzyż jest interpretowany jako symbol przynależności do kościoła katolickiego i odporu dawanego reformacji. Współczesna nazwa pałacu – „Krzyżtopór” – wywodzona jest właśnie od tych symboli, pierwotnie jednak budowla nazywana była „Krzysztopór” i być może pierwszy jej człon zawiera imię fundatora.

    Konary - warto zobaczyć ruiny zamku  z XIII wieku, które znajdują się na miejscu dawnego grodziska. Przypuszczalnie zamek został wybudowany w stylu gotyckim. Za panowania Władysława Jagiełły zburzony, a zniszczeń dopełniły wojny XX stulecia.

    Kolonia Wiązownica - warto zobaczyć neogotycki pałacyk z 1844 roku, wybudowany przez rosyjskiego generała Bazylego Pogodina. Miejscowi nazywają pałacyk "Dzięki", ponieważ Według legendy generał wybudował go dla swojej pięknej żony. Oddając go w jej ręce, miał rzec: "W hołdzie za twe wdzięki, składam Ci dzięki". Okrągła klatka schodowa oraz półokrągłe wejście nawiązuje do budowli wschodnich. W wejściu zachowały się drzwi z herbem pierwszych właścicieli. Wartym obejrzenia jest też późnoklasycystyczny kościół pw. św. Michała Archanioła z I połowy XIX wieku. W 1916 roku świątynię powiększono o dwie kaplice boczne i prezbiterium.

    Ossolin – miejscowość była gniazdem rodowym Ossolińskich.

    fot.K. Sajecki

    W 1635 roku, kanclerz Jerzy wybudował tu renesansową rezydencję. Obecnie można zobaczyć jedynie kamienną arkadę mostu nad głębokim parowem i fragment bramy wjazdowej. Warto zwrócić uwagę na kaplicę z 1640 roku, wzniesioną na wzór betlejemskiej, o mrocznym, tunelowym wnętrzu, przykrytą kopcem, z którego ziemię, wedle tradycji, sprowadzano z Betlejem.

    Samborzec – najważniejszym zabytkiem miejscowości jest kościół pw. Trójcy Przenajświętszej, wybudowany w XIII wieku z fundacji komesa Pawła z Samborca. Podczas wojen szwedzkich zniszczony, odbudowany w latach 1688 – 1691. Kościół ma charakter barokowy, a pozostałością pierwotnego, romańskiego stylu jest półkolista absyda. Wyposażenie pochodzi z XVII – XVIII wieku. Z uwagi na starożytne osadnictwo, rejon Samborca jest stale badany przez archeologów.

    Sandomierz – zlokalizowane na siedmiu wzgórzach średniowieczne miasto Sandomierz należy do najpiękniejszych i najstarszych w Polsce. Zachowało się tu ponad 120 zabytków architektury z różnych epok. Trasa zaczyna się pod bramą opatowską, jedyną zachowaną bramą z czterech, które powstały w II poł XIV w., kiedy to Kazimierz Wielki otoczył miasto murem obronnym.

     

    Ceglana baszta jest kwadratowa, zwieńczona renesansowa attyką. Na górze znajduje się taras widokowy, z którego rozpościera się piękny widok na Stare Miasto. Przy Rynku znajduje się Kamienica Oleśnickich (Rynek 10), gdzie swój początek ma Podziemna Trasa Turystyczna o długości 400 m. Prowadzi ona pod 8 kamienicami i łączy piwnice leżące na głębokości nawet 12m. Trasa kończy się pod ratuszem, który powstał w XIV w. jako budowla gotycka, ale w kolejnych wiekach uległ rozbudowie, która uczyniła z niego przykład architektury renesansowej. Z XVI wieku pochodzi jedna z najpiękniejszych attyk w Polsce. W XVII w. do elewacji dobudowano wieżę. Obecnie znajdują się tu ekspozycje Muzeum Okręgowego. Kolejnymi zabytkami na trasie są: wzniesiony w XVII w. budynek Collegium Gostomianum oraz ufundowany w 1476 r. Dom Długosza. W tym ostatnim mieści się Muzeum Diecezjalne z bardzo cennymi zbiorami archeologicznymi, numizmatycznymi, rzemiosła artystycznego, malarstwa, broni, tkanin, mebli i szat liturgicznych. Dalej, przy ulicy Długosza znajduje się Bazylika Katedralna pw. Narodzenia NMP. Wzniesiona z fundacji Kazimierza Wielkiego ok. 1360 r., przebudowywana w XVII i XIX w. Sandomierska świątynia powstała na planie trójnawowej bazyliki, z szeroką nawą główną oraz dwiema węższymi bocznymi. W bazylice zachwyca monumentalne gotyckie sklepienie krzyżowo-żebrowe ze zwornikami, na których znajdują się plany ziem dawnego królestwa polskiego. W prezbiterium podziwiać można polichromie bizantyjskie pochodzące z XV w. i obrazujące sceny z życia Chrystusa i Maryi – to jedne z czterech tego typu polichromii zachowanych w Polsce. Uwagę zwraca również wspaniale zdobiony barokowy chór, na którym znajdują się XVII – wieczne organy. Dalej, jadąc ulicą Zamkową trafia się na dziedziniec zamkowy. Zamek, podobnie jak mury obronne wzniesione zostały za rządów Kazimierza Wielkiego, a powstał na miejscu istniejącego tu w X w. grodu. Przebudowa w XVI w. nadała mu renesansowy charakter. Ogromnym zniszczeniom uległ w czasie potopu szwedzkiego, kiedy to został wysadzony w powietrze. Zachowało się jedynie zachodnie skrzydło zamku. Od I. połowy XIX w., aż di lat 50-tych XX w. znajdowało się w nim więzienie, obecnie jest siedzibą Muzeum Okręgowego. Z zamku ulica Staromiejską można dojechać do kościoła p.w. św. Jakuba.

     

    Jest to jedyna zachowana budowla z pierwotnej zabudowy miasta, datowana na lata 1226-1250. Warto zwrócić uwagę na zachowane romańskie zdobnictwo ścian zewnętrznych, a przede wszystkim na charakterystyczny ceglany portal od strony północnej. Po wyjściu ze świątyni należy skierować się w górę, gdzie obok kościoła św. Pawła znajduje się Wąwóz Królowej Jadwigi. Ten malowniczy pomnik przyrody powstał dzięki lessowemu podłożu, w którym, na odcinku 400 metrów powstały niemal pionowe ściany, dochodzące do 10m wysokości.

    Kichary – w miejscowości znajduje się kaplica pw. św. Rocha i św. Jacka, zbudowana w XVII wieku. Według legend, znajdował się tu wcześniej dwór obronny benedyktynek.

    Międzygórz – w średniowieczu znajdowała się tu warownia królewska. W XIV wieku zamek stał się własnością rodu Zaklików. Ostatni właściciele, Oleśniccy, przebudowali zamek na renesansową rezydencję. Po potopie szwedzkim zachowały się jedynie fragmenty ścian i murów przyziemia. Kilka lat temu natrafiono w pobliskim lesie na kilkanaście kurhanów z wczesnego średniowiecza.

    Tudorów – pierwsze wzmianki o zamku w Tudorowie pochodzą z 1371 r. W XVI wieku stał się własnością Szydłowieckich. Zachowała się wysoka wieża oraz fragmenty mostu zwodzonego. Zachowane w wieży otwory to strzelnice i fragment ostrołukowego okna w części zachodniej.

     

    Opatów – w leżącym na Szlaku Bursztynowym Opatowie, dawne czasy pozostawiły wiele cennych pamiątek. Najcenniejszym zabytkiem miasteczka jest pamiętająca okres romański kolegiata pw. Św. Marcina. Do dziś można podziwiać romańskie okienka, tzw. biforia oraz dekoracje w postaci fryzu. Na szczególna uwagę zasługują umieszczone w lewej nawie transeptu nagrobki rodziny Szydłowieckich z ciekawą płaskorzeźbą z brązu tzw. Lamentem Opatowskim. Do tej trójnawowej świątyni zbudowanej na planie krzyża łacińskiego prowadzi droga przez renesansowa bramę Warszawską. Nieopodal kościoła położony jest rynek, na którym stoi przysadzisty ratusz z przełomu XVI/XVII w., a pod rynkiem przebiega 400-metrowa Podziemna Trasa Turystyczna, która powstała z połączenia licznych wykonanych w skale lessowej piwnic. Po drugiej stronie rzeki Opatówki warto zwiedzić klasztor oo. Bernardynów z barokowym kościołem i rzeźbami rokokowymi.

    Ptkanów - warto zobaczyć gotycki kościół pw. świętego Idziego z przełomu XIV i XV wieku. W II połowie XIX wieku spłonął, a następnie go odbudowano. Budowla jest orientowana, otoczona pochodzącym z XVI w. obronnymi murami z basztami i strzelnicami. Na ołtarzu głównym umieszczony jest obraz św. Idziego  Przed kościołem od strony południowej znajduje się zegar słoneczny. Dzwonnica, ozdobiona fryzem z motywami roślinno – zwierzęcymi pełniła funkcję baszty bramnej. Warto zobaczyć budowlę dworku polskiego z XVIII wieku, w którym znajduje się plebania.

    Podgrodzie – warto zobaczyć ruiny XIV – wiecznego rycerskiego zamku, wzniesiono na planie nieregularnego wieloboku. Budowla była zbudowana z kamienia łamanego; od strony południowej i wschodniej otoczona  fosą.

    Ćmielów – miasteczko od wieków słynie z wyrobu wspaniałej porcelany.

    fot. Archiwum UG Ćmielów

    Warte zwiedzenia jest Muzeum Żywej Porcelany, gdzie można zapoznać się z procesem produkcji porcelany, obejrzeć współczesną kolekcję ćmielowskiej porcelany figuralnej, a także wykonać własne porcelanowe dzieło. Oprócz tego warto zobaczyć  kościół pw. Wniebowzięcia Matki Boskiej, wybudowany w stylu gotyckim, z barokowym wnętrzem. Atrakcją turystyczną jest również zamek ulokowany w trudno dostępnym terenie w rozlewisku rzeki Kamiennej, rozbudowany w stylu renesansowym przez Krzysztofa Szydłowieckiego. Tu urodził się sławny magnat Mikołaj Krzysztof Radziwiłł zwany „Sierotką”. Ostateczny wygląd nadał zamkowi książę Ostrogski, przekształcając go w „pałac w fortecy” (palazzo in fortezza). Zamek znacznie ucierpiał podczas potopu. Obecnie możemy obserwować tylko jego ruiny. Najlepiej zachowała się kaplica fundacji Krzysztofa Szydłowieckiego.

    Grzegorzewice – we wsi znajduje się kościół pw. św. Jana Chrzciciela, który składa się z dwóch części: starszej romańskiej, kamiennej rotundy oraz dobudowanej w 1624 r. nawy. Najstarsza część posiada cechy stylowe typowych kościołów obronnych budowanych w XI i XII w. iany zostały wzniesione z nieociosanego kamienia bardzo prymitywną techniką i pierwotnie nie były tynkowane. Mury ponad metrowej grubości, z małymi wysoko umieszczonymi oknami, wskazują wyraźne, typowe dla architektury tamtych lat, cechy obronne. Do środka świątyni prowadzą renesansowe kamienne portale. Do dnia dzisiejszego z pierwotnego wyposażenia świątyni zachowała się wykuta w piaskowcu chrzcielnica o cechach romańskich. Z autentycznych otworów po przebudowie 1627r. zachowało się dziś w południowej części rotundy tylko jedno niewielkie okrągłe romańskie o dużych wartościach artystycznych, z ciekawym czworolistnym prześwitem wewnątrz.

    Dębno –  warto zwrócić uwagę na średniowieczny gródek stożkowaty, ulokowany na cyplu terasy lessowej nad Pokrzywianką. Znaleziono tu pozostałości drewnianej budowli. W średniowieczu znajdował się tu XIV - wieczny dwór biskupi, zniszczony ok. 1370 roku.

     

    Bodzentyn – do dziś zachowały się mury trzech skrzydeł oraz wykonana z piaskowca brama wjazdowa zamku ufundowanego w 1365 r. przez biskupa Floriana z Mokrska, który w latach późniejszych został przekształcony w renesansową rezydencję. Oprócz ruin zamku warto zwiedzić gotycką kolegiatę pw. NMPi św. Stanisława. W bogatych wnętrzach świątyni podziwiać można tryptyk bodzentyński z pocz. XVI w. autorstwa ucznia Wita Stwosza – Marcina Czarnego oraz renesansowy ołtarz z obrazem namalowanym przez Pietro degli Ingannati (Petrus Venetus) w 1546 r. na polecenie Zygmunta Starego dla Katedry Wawelskiej jako ołtarz główny. Przy ulicy 3 Maja 13 warto zwiedzić zabytkową zagrodę Czernikiewiczów z 1897r. – punkt etnograficzny Muzeum Wsi Kieleckiej.

    Kielce – stolica województwa świętokrzyskiego. Odwiedzając to miasto należy zwiedzić przede wszystkim Pałac Biskupów Krakowskich fundacji Jakuba Zadzika, stanowi najpiękniejszy przykład polskiej architektury epoki Wazów. Arkadowy front zdobią trzy kamienne herby (Korab Zadzika, Orzeł Rzeczpospolitej z epoki Wazów oraz Trzy Korony kapituły krakowskiej). Po obu stronach pałacu znajdują się dwie wierze, a na tyłach otwarto ogród włoski. Pałac jest siedzibą Muzeum Narodowego.

    fot.M. Maciążek

    Obok znajduje się Katedra pw. Wniebowzięcia NMP. Barokowa świątynia posiadająca zachowane elementy romańskie, usytuowana jest na Wzgórzu Zamkowym. Świątynia została ufundowana w 1171 r., potem wielokrotnie ją przebudowywano. Wyposażenie pochodzi z XVIII w., a malowidła powstały w XIX w. pędzlami uczniów Jana Matejki. Barokowy ołtarz główny to dzieło autorstwa Antoniego Frackiewicza. Z katedry blisko już do Parku Miejskiego im. Stanisława Staszica.  Jeden z najstarszych i najpiękniejszych parków w kraju. Usytuowany jest na ponad 7ha w samym centrum miasta. Powstał w latach 30-tych XIX w. w zachodniej części parku znajduje się staw, którego największa atrakcją jest znajdująca się na środku fontanna z dyszami w kształcie ryb. Ozdoba parku poza wypielęgnowaną zielenią są barokowe rzeźby, kamienne wazony pochodzące z klasztornego ogrodu w Jędrzejowie oraz kilka pomników, m.in. figura św. Jana Nepomucena, pomnik Stanisława Staszica czy Stefana Żeromskiego. Ewenementem na skalę europejska jest Muzeum Zabawek i Zabawy. Na prawie 700 metrach kwadratowych zobaczyć można zbiór kilku tysięcy zabawek. Wśród najcenniejszych eksponatów znajduje się m.in. niemiecka woskowa lalka z XVIII w., lalki z porcelanowymi główkami w strojach z XIX i XX w., XIX-wieczne ołowiane żołnierzyki czy komplety akcesoriów dla lalek – mebelków i pokoików. Poza zabawkami historycznymi w muzeum zobaczyć można również zabawki ludowe i te pochodzące z czasów współczesnych.

    Informacje praktyczne:
    Szlak oznaczony jest kolorem czarnym, z charakterystycznym logo zawierającym zarys roweru oraz  zamku. Bazę noclegową oraz gastronomiczną dla większych grup zorganizowanych stanowią m.in. Powiatowe Schronisko Młodzieżowe w Chęcinach, Szkolne Schronisko Młodzieżowe „Wędrownik” w Kielcach, Turystyczne Schronisko Młodzieżowe „Dom Harcerza” Kielce – Białogon, Powiatowe Schronisko Młodzieżowe w Bodzentynie, Szkolne Schronisko Młodzieżowe w Opatowie, Szkolne Schronisko Młodzieżowe w Sandomierzu, Szkolne Schronisko Młodzieżowe „Ventus” w Sitkówce Nowiny, Dom wycieczkowy MOSiR w Pińczowie. Turyści indywidualni znajd zaś nocleg w licznych zajazdach np. w Zajeździe „Carmen” w Krynkach, hotelach np. w Zespole Pałacowym w Kurozwękach, na kwaterach prywatnych czy w licznych gospodarstwach agroturystycznych na terenie całego województwa