Świętokrzyski Szlak Literacki. Ciekoty. Stefan Żeromski.
Ciekoty były rodzinnym domem Stefana Żeromskiego od tysiąc osiemset siedemdziesiątego pierwszego do tysiąc osiemset osiemdziesiątego trzeciego roku. Przyszły autor „Syzyfowych prac”, „Ludzi bezdomnych” i „Przedwiośnia” spędził tutaj najpiękniejsze lata swojego dzieciństwa. Jego ojciec, Wincenty Żeromski, był administratorem miejscowego folwarku.
Dom rodzinny znajdował się w dolinie Lubrzanki, w krajobrazie pól, wzniesień i lasów. W pobliżu dworu leżał staw. Nad okolicą wznosiła się Radostowa, którą pisarz nazywał Górą Domową. Z Ciekot rozciągał się również widok na Łysicę. Ten krajobraz kształtował wrażliwość Żeromskiego na przyrodę i pozostał ważnym punktem odniesienia w jego twórczości.
Z Ciekot młody Stefan wyjeżdżał do szkoły elementarnej w Psarach, a następnie do gimnazjum w Kielcach. Do rodzinnego domu wracał przede wszystkim na wakacje i święta. Z czasem miejsce dziecięcego szczęścia stało się również miejscem bolesnych pożegnań. W tysiąc osiemset siedemdziesiątym dziewiątym roku zmarła tutaj jego matka, Franciszka Józefa Żeromska. Cztery lata później zmarł ojciec.
Śmierć Wincentego zakończyła okres, w którym Ciekoty były domem Stefana. Pisarz nigdy już tutaj nie wrócił, choć w ostatnich latach życia podejmował starania, by kupić ziemię związaną z dzieciństwem. Powracał do niej we wspomnieniach i w literaturze. Ślady Ciekot odnajdujemy w „Ludziach bezdomnych”, „Syzyfowych pracach”, „Przedwiośniu” oraz w „Dziennikach”.
W powieści „Uroda życia” pojawia się obraz niewielkiego dworu w Cierniach, przywołujący rodzinny dom pisarza. Jest to budynek o nieregularnym kształcie, z bielonymi ścianami i ciemnym dachem wysuniętym ponad ich lico. Ganek porasta pnącze — dzikie wino. Żeromski opisuje go tak:
„Dworek w Cierniach mały, bielony, nieforemny, złamany w sobie. Ściany jego śnieżne widniały pod nawisłym czarnym dachem. Dzikie wino obrastało ganek”.
Szczególne miejsce w pamięci pisarza zajmowała Radostowa. Wejście na jej szczyt pozwalało objąć spojrzeniem okolicę dawnego domu. W liście do Oktawii Rodkiewiczowej, swojej przyszłej żony, z dwudziestego pierwszego maja tysiąc osiemset dziewięćdziesiątego drugiego roku wspominał:
„Siedziałem na górze Radostowej, skąd widać było całe zapadłe kącisko, niegdyś nasze… Tamta wieś to mojej duszy cząstka — do tej pory”.
Dawny dwór Żeromskich spłonął w tysiąc dziewięćset pierwszym roku. Stojący dziś w Ciekotach dworek jest współczesną rekonstrukcją. Mieści muzeum poświęcone życiu rodziny. W jego sąsiedztwie znajduje się Centrum Edukacji i Kultury „Szklany Dom”, które organizuje wydarzenia promujące literaturę, między innymi Festiwal Sztuki i Mediów „Otwarte Książki”.
Ciekoty pozwalają poznać krajobraz, z którego wyrastała twórczość Żeromskiego. Dolina Lubrzanki, staw i pobliskie góry tworzą przestrzeń jego dziecięcych doświadczeń — rodzinnego życia, pierwszych zachwytów przyrodą i wspomnień, do których wracał przez lata.

