Audioprzewodnik

Audioprzewodnik

Powrót do listy nagrań

Ciekoty - Stefan Żeromski

Transkrypcja

Świętokrzyski Szlak Literacki. Ciekoty. Stefan Żeromski.

Ciekoty były rodzinnym domem Stefana Żeromskiego od tysiąc osiemset siedemdziesiątego pierwszego do tysiąc osiemset osiemdziesiątego trzeciego roku. Przyszły autor „Syzyfowych prac”, „Ludzi bezdomnych” i „Przedwiośnia” spędził tutaj najpiękniejsze lata swojego dzieciństwa. Jego ojciec, Wincenty Żeromski, był administratorem miejscowego folwarku.

Dom rodzinny znajdował się w dolinie Lubrzanki, w krajobrazie pól, wzniesień i lasów. W pobliżu dworu leżał staw. Nad okolicą wznosiła się Radostowa, którą pisarz nazywał Górą Domową. Z Ciekot rozciągał się również widok na Łysicę. Ten krajobraz kształtował wrażliwość Żeromskiego na przyrodę i pozostał ważnym punktem odniesienia w jego twórczości.

Z Ciekot młody Stefan wyjeżdżał do szkoły elementarnej w Psarach, a następnie do gimnazjum w Kielcach. Do rodzinnego domu wracał przede wszystkim na wakacje i święta. Z czasem miejsce dziecięcego szczęścia stało się również miejscem bolesnych pożegnań. W tysiąc osiemset siedemdziesiątym dziewiątym roku zmarła tutaj jego matka, Franciszka Józefa Żeromska. Cztery lata później zmarł ojciec.

Śmierć Wincentego zakończyła okres, w którym Ciekoty były domem Stefana. Pisarz nigdy już tutaj nie wrócił, choć w ostatnich latach życia podejmował starania, by kupić ziemię związaną z dzieciństwem. Powracał do niej we wspomnieniach i w literaturze. Ślady Ciekot odnajdujemy w „Ludziach bezdomnych”, „Syzyfowych pracach”, „Przedwiośniu” oraz w „Dziennikach”.

W powieści „Uroda życia” pojawia się obraz niewielkiego dworu w Cierniach, przywołujący rodzinny dom pisarza. Jest to budynek o nieregularnym kształcie, z bielonymi ścianami i ciemnym dachem wysuniętym ponad ich lico. Ganek porasta pnącze — dzikie wino. Żeromski opisuje go tak:

„Dworek w Cierniach mały, bielony, nieforemny, złamany w sobie. Ściany jego śnieżne widniały pod nawisłym czarnym dachem. Dzikie wino obrastało ganek”.

Szczególne miejsce w pamięci pisarza zajmowała Radostowa. Wejście na jej szczyt pozwalało objąć spojrzeniem okolicę dawnego domu. W liście do Oktawii Rodkiewiczowej, swojej przyszłej żony, z dwudziestego pierwszego maja tysiąc osiemset dziewięćdziesiątego drugiego roku wspominał:

„Siedziałem na górze Radostowej, skąd widać było całe zapadłe kącisko, niegdyś nasze… Tamta wieś to mojej duszy cząstka — do tej pory”.

Dawny dwór Żeromskich spłonął w tysiąc dziewięćset pierwszym roku. Stojący dziś w Ciekotach dworek jest współczesną rekonstrukcją. Mieści muzeum poświęcone życiu rodziny. W jego sąsiedztwie znajduje się Centrum Edukacji i Kultury „Szklany Dom”, które organizuje wydarzenia promujące literaturę, między innymi Festiwal Sztuki i Mediów „Otwarte Książki”.

Ciekoty pozwalają poznać krajobraz, z którego wyrastała twórczość Żeromskiego. Dolina Lubrzanki, staw i pobliskie góry tworzą przestrzeń jego dziecięcych doświadczeń — rodzinnego życia, pierwszych zachwytów przyrodą i wspomnień, do których wracał przez lata.