Audioprzewodnik

Audioprzewodnik

Powrót do listy nagrań

Nagłowice - Mikołaj Rej

Transkrypcja

Świętokrzyski Szlak Literacki. Nagłowice. Mikołaj Rej.

W Nagłowicach, niedaleko Jędrzejowa, wśród parkowych drzew stoi dwór. To niski, rozłożysty budynek. Od frontu ma ganek z kolumnami, a po obu stronach dwa skrzydła wysunięte ku przodowi. Dziś mieści się tu muzeum zwane Dworkiem Mikołaja Reja. Sam pisarz nigdy w tym budynku nie mieszkał. Dwór powstał ponad dwieście lat po jego śmierci. Do rodziny Rejów należała jednak ziemia, na której stoi.

Mikołaj Rej żył w szesnastym wieku. Pisał wiersze i prozę, a zarazem prowadził gospodarstwo. Tutaj, w Nagłowicach, zakładał pasieki i sadził lasy. W pobliskiej Oksie pozostał po nim ślad, który do dziś słychać w nazwie miejscowości. Rej założył tam miasto i nazwał je Okszą. Taką samą nazwę nosił jego herb rodzinny. Z czasem dawna Oksza stała się Oksą.

O tym, co znał z życia na wsi, Rej potrafił opowiadać z przyjemnością i humorem. W „Żywocie człowieka poczciwego” zabiera czytelnika do ogrodu. Zachęca gospodarza, by wiosną wyszedł tam z żoną, przyciął gałązki i zaszczepił młode drzewka. Kiedy nadchodzi lato, przychodzi pora na gruszki, śliwy i jabłka. Rej zdrabnia nawet nazwy owoców: pisze o „gruszeczkach” i „jabłuszkach”. W tych słowach słychać czułość człowieka, który lubi swój ogród.

Rej miał też ucho do rozmów. W jednym ze swoich utworów oddał głos trzem postaciom: szlachcicowi, wiejskiemu wójtowi i księdzu. Każdy mówi we własnym imieniu, każdy ma do pozostałych pretensje. Czytelnik przysłuchuje się ich sporowi niemal tak, jakby sam był przy nim obecny. Tak właśnie Rej pokazywał, co potrafi polszczyzna. W czasach, gdy wielu autorów pisało po łacinie, on po polsku żartował, spierał się i opowiadał o codziennym życiu.

W „Zwierzyńcu” zwrócił się wprost do czytelnika. Użył dwóch słów, które dziś rzadko słyszymy. „Wżdy” znaczy tu „przecież”, a „postronni” to ludzie z innych krajów. Teraz posłuchajmy słów samego Reja:

„A niechaj narodowie wżdy postronni znają,
Iż Polacy nie gęsi, iż swój język mają!”