Audioprzewodnik

Audioprzewodnik

Powrót do listy nagrań

Strawczyn - Stefan Żeromski

Transkrypcja

Świętokrzyski Szlak Literacki. Strawczyn. Stefan Żeromski.

W Strawczynie czternastego października tysiąc osiemset sześćdziesiątego czwartego roku urodził się Stefan Żeromski, autor „Syzyfowych prac”, „Ludzi bezdomnych”, „Przedwiośnia” i „Wiernej rzeki”. Jego ojciec, Wincenty, dzierżawił miejscowy majątek. Dwór, w którym przyszedł na świat przyszły pisarz, nie zachował się.

Ważnym miejscem związanym z początkiem jego życia jest strawczyński kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny. Tutaj pierwszego listopada tysiąc osiemset sześćdziesiątego czwartego roku ochrzczono Stefana. W parafii zachowała się jego metryka chrztu, dokumentująca związek pisarza ze Strawczynem.

Żeromski urodził się w roku, w którym dogasało powstanie styczniowe. Wincenty Żeromski wspierał powstańców, dostarczając im żywność i pomagając rannym. Stefan poznawał te wydarzenia z opowieści starszego pokolenia. Pamięć o powstaniu, jego uczestnikach i ich rodzinach stała się później jednym z ważnych tematów jego twórczości.

Żeromscy opuścili Strawczyn w tysiąc osiemset sześćdziesiątym piątym roku. Kolejne lata dzieciństwa Stefana upłynęły w Woli Kopcowej, Krajnie i Ciekotach. Uczył się w Psarach, a następnie w Kielcach. Poznawał świętokrzyskie wsie i miasteczka, losy ich mieszkańców oraz rodzinne historie, które po latach przetwarzał w literaturę.

Świat jego dzieciństwa tworzyły między innymi lesiste wzgórza, doliny rzek, pola i wiejskie drogi. Szczególne miejsce zajmowały okolice Ciekot, z Radostową nazywaną przez pisarza Górą Domową. Przyroda łączyła się w jego pamięci z domem rodzinnym i bliskimi ludźmi. W książkach stawała się przestrzenią, w której rozgrywały się zarówno osobiste dramaty, jak i wydarzenia historyczne.

W „Syzyfowych pracach” Żeromski wykorzystał doświadczenia z lat szkolnych. Kielce stały się pierwowzorem powieściowego Klerykowa. Opowiadając o młodych bohaterach poddawanych rusyfikacji, pokazał znaczenie języka, literatury i przyjaźni w kształtowaniu ich tożsamości.

W „Wiernej rzece” przywołał dramat powstania styczniowego. Z tytułową rzeką wiązana jest Łososina, zwana również Łośną. Jej nurt towarzyszy losom bohaterów i staje się ważną częścią opowieści. Natomiast w „Puszczy jodłowej” pisarz powrócił do przyrody Gór Świętokrzyskich i pamięci ziemi dzieciństwa.

Bliżej młodego Żeromskiego pozwalają znaleźć się jego „Dzienniki”, prowadzone od tysiąc osiemset osiemdziesiątego drugiego roku. Zawierają zapiski o lekturach, przyjaźniach, codziennych troskach i pierwszych literackich zainteresowaniach. Można w nich śledzić, jak uczył się obserwować ludzi i nadawać słowom własny ton.

Już na początku tych zapisków przypomniał o miejscu swoich narodzin:

„Urodziłem się dnia czternastego października tysiąc osiemset sześćdziesiątego czwartego roku we wsi Strawczynie z rodziców Wincentego i Józefy z Katerlów”.

Strawczyn otwiera opowieść o życiu Żeromskiego. Choć pisarz opuścił tę miejscowość jako małe dziecko, dorastał w regionie, któremu pozostał wierny w swojej twórczości. Świętokrzyskie krajobrazy, ludzie i ich historie otrzymały dzięki jego książkom trwałe miejsce w polskiej literaturze.