Od 7 sierpnia do 6 września 2026 roku w BWA Kielce można oglądać wystawę „Z archiwum zapominania”, prezentującą efekty działań terenowych zrealizowanych w ramach interdyscyplinarnego projektu „GLINA LAB” Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie. Autorką koncepcji eksperymentu i działań terenowych była Monika Patuszyńska – artystka wizualna od lat związana z eksperymentalną ceramiką.
„GLINA LAB” jest przedsięwzięciem o szerszym zakresie, obejmującym działania terenowe, program warsztatowy oraz działania związane z dostępnością, realizowane we współpracy z wieloma osobami i partnerami. Wystawa w BWA Kielce skupia się na jednym z jego elementów – eksperymencie ceramicznym przeprowadzonym w Kamionku Wielkim według autorskiej koncepcji Moniki Patuszyńskiej.
Na ekspozycji prezentowanych jest pięć cykli, obejmujących łącznie dwadzieścia pięć obiektów ceramicznych. Punktem wyjścia były prace twórców związanych z czynnymi ośrodkami garncarskimi i ceramicznymi, reprezentującymi różne tradycje regionalne. W projekcie uczestniczyli m.in. garncarze i ceramicy z Czarnej Wsi Kościelnej, Rędocina, okolic Iłży oraz Kamionka Wielkiego.
Eksperyment został oparty na metodzie haptycznego „głuchego telefonu”. Uczestniczki i uczestnicy poznawali ukryte obiekty wyłącznie poprzez dotyk, bez użycia wzroku, a następnie rekonstruowali ich formy z pamięci w glinie. Kolejna osoba nie poznawała już pierwowzoru, lecz pracę wykonaną przez poprzedniczkę lub poprzednika. Proces powtarzano przez kilka dni, tworząc łańcuchy kolejnych rekonstrukcji. Z każdym etapem obiekty coraz bardziej oddalały się od pierwotnego kształtu, stając się zapisem pamięci, indywidualnego doświadczenia i błędu percepcyjnego.
W swojej koncepcji Patuszyńska traktuje pamięć i glinę jako podobne materie – obie są plastyczne, podatne na przekształcenia, nadpisywanie, utratę fragmentów i powstawanie nowych. Artystkę interesuje nie tyle wierne odtwarzanie przeszłości, ile sam mechanizm jej rekonstruowania – gdy luka, błąd czy zapomnienie zaczynają współtworzyć nową opowieść.
Istotnym wymiarem projektu jest także dotyk i dostępność. W eksperymencie uczestniczyły osoby zajmujące się m.in. antropologią kultury, dostępnością oraz rozwiązaniami dla osób z niepełnosprawnością wzroku. Prezentowane obiekty powstały z myślą o bezpośrednim kontakcie dotykowym. Dzięki temu wystawy można doświadczać nie tylko wzrokiem, ale również poprzez fakturę, ciężar, proporcje czy temperaturę materiału.
W projekcie uczestniczyli m.in. Monika Patuszyńska, dr hab. Ewa Klekot, dr Monika Dubiel, Adrianna Lau, Monika Matusiak-Kondefer, Paweł Piechowski, Jarosław Rodak, Jarosław Koniarz i Paweł Szymański. Za koordynację ze strony Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie odpowiadał Patryk Pawlaczyk, a wraz z Martą Matysiak zajmował się również dokumentacją filmową i działaniami medialnymi.
Projekt „GLINA LAB” został dofinansowany ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach programu Narodowego Centrum Kultury „EtnoPolska. Edycja 2025” oraz ze środków Samorządu Województwa Mazowieckiego.
„Z archiwum zapominania”
BWA Kielce
7 sierpnia – 6 września 2026
Wystawa dostępna do zwiedzania i bezpośredniego doświadczenia dotykowego.
