Krótka i łatwa wycieczka piesza w okolicy miejscowości Stawiany poprowadzona po obszarach objętych projektem Life+ mającym na celu ochronę cennych siedlisk przyrodniczych na Ponidziu. Można tu zobaczyć chronione gatunki roślin takie jak: ostnica Jana, len włochaty czy storczyk drobnokwiatowy. Natomiast po dojściu do wiaty położonej na wzniesieniu górującym nad okolicą można rozkoszować się wspaniałą panoramą Ponidzia.
Opracowanie własne na podstawie mapy podkładowej BDOO i BDOT10k
Dojazd i początek trasy:
Początek i koniec wycieczki zlokalizowany jest przy łowisku „Skały” w Stawianach. Znajduje się tu miejsce na pozostawienie samochodu. Ponadto do miejscowości można dotrzeć komunikacją publiczną: busami a nawet pociągiem kursującym na trasie Kielce – Busko-Zdrój.
Oznakowanie trasy:
Brak oznakowania, zaleca się korzystanie z aplikacji lub śladu GPX.
Utrudnienia na trasie:
Brak utrudnień.
Atrakcje na trasie:
Łowisko „Skały”, wiata w Stawianach – u podnóża Góry Sobótczanej, na wschód od niewielkiego zbiornika wodnego będącego pozostałością po prowadzonej w przeszłości eksploatacji gipsu, znajduje się infrastruktura turystyczna: parking, wiata i stojak na rowery. Po drugiej stronie doliny, na północny -wschód od łowiska, na wzniesieniu, znajduje się platforma widokowa, z której roztacza się panorama północnej części Szanieckiego Parku Krajobrazowego.
Góra Sobótczana (263 m n.p.m.) – to najwyższe wzgórze na terenie Ostoi Stawiany – specjalnego obszaru ochrony siedlisk. Teren ten jest położony w obrębie Szanieckiego Parku Krajobrazowego i znajduje się na obszarze Natura 2000. W częściach przyszczytowych wzniesień w okolicy Stawian zobaczyć możemy trzeciorzędowe wychodnie mułowców wapnistych i zlepieńców wapiennych, a także opuszczone kamieniołomy. Występują tu również formy krasowe w formie zapadlisk oraz lejów. Dolinki między wzgórzami zajmują pola uprawne i wilgotne łąki, a także stawy i oczka wodne połączone siecią drobnych cieków. Porastające wzgórza murawy obfitują w liczne gatunki roślin chronionych, wśród nich znajdują się również gatunki zagrożone wpisane do Polskiej Czerwonej Księgi Roślin. Wśród najcenniejszych należy wymienić: dzwonek syberyjski, miłka wiosennego, sasankę łąkową, ostnicę włosowatą i inne. Na wzgórzach, prowadzony był niegdyś kulturowy wypas owiec.
Fot. Archiwum Urzędu Marszałkowskiego Województwa Świętokrzyskiego.
Wiata i tablica informacyjna – znajdująca się w tym miejscu wiata, stanowi nie tylko miejsce odpoczynku, lecz również doskonały punkt obserwacyjny. Na terenie Ostoi Stawiany obserwować możemy wiele gatunków ptaków, a wśród nich: błotniaka stawowego, czajkę, gąsiorka, kląskawkę, których krótki opis został przedstawiony na tablicy edukacyjnej.
Tablica z informacją o Ostoi Stawiany – głównym celem wyznaczenia Ostoi Stawiany była ochrona muraw kserotermicznych oraz rzadkich gatunków roślin. Na tablicy informacyjnej znajdziemy charakterystykę gatunków roślin i zwierząt występujących na tym obszarze.
Figura Matki Boskiej Niepokalanej w Stawianach – zlokalizowana w zachodniej części wsi, na rozstaju dróg prowadzących do Rejowca i leśniczówki w Ignacewie. To wielobarwna figura postawiona na wysokiej kolumnie posadowionej na trójstopniowym postumencie. Na nim widnieją wyryte daty: 1898 - rok powstania figury, 1946 - prawdopodobnie jej odbudowy po okresie okupacji, 1981-odnowienia figury. Umocowana mosiężna tabliczka upamiętniająca 100 rocznicę powstania (25.VII.1998 roku) została ufundowana przez mieszkańców Stawian.
Kopalnia gipsu „Chechło” w Gartatowicach – miejsce nieco oddalone od trasy wycieczki, ale ze względu na jego malowniczość warte odwiedzenia. Wyrobisko po dawnej kopalni gipsu zajmuje obszar kilka hektarów po obu stronach drogi prowadzącej do Sędziejowic. Wyrobiska sięgają do 10 merów głębokości, tworząc kanały poprzecinane cyplami, czy przyczółkami. Niektóre zagłębienia zostały wypełnione wodą, a w największym zagłębieniu powstało malownicze jeziorko. W odsłoniętych skałach widoczne są kryształy gipsu, niektóre z nich przybierają formę tzw. jaskółczych ogonów. Na tym terenie obserwować możemy również zjawiska krasowe, m.in.: szczeliny, lejki, stanowiące efekt erozyjnej działalności wody. Gipsowe podłoże porastają murawy kserotermiczne z ciepłolubnymi roślinami. Warto wspiąć się na najwyższy punkt Chechła, z którego rozpościera się widok na teren dawnej kopalni oraz najbliższej okolicy.
Fot. Archiwum Urzędu Marszałkowskiego Województwa Świętokrzyskiego.
Źródło: Podróże ku Naturze wydane nakładem Urzędu Marszałkowskiego Województwa Świętokrzyskiego.