Spacer po Wiślicy to obowiązkowy punkt programu dla każdego odwiedzającego Ponidzie turysty. To jedna z niewielu miejscowości w Polsce objęta całkowitą ochroną konserwatorską, wyróżniona prestiżowym tytułem Pomnika Historii, posiadająca szczególne znaczenie dla dziedzictwa kulturowego naszego kraju.
Na zwiedzanie Wiślicy warto poświęcić przynajmniej kilka godzin, by zagłębić się w jej bogatą historię, zwiedzić wszystkie zachowane zabytki oraz malownicze zakątki. Na szczególną uwagę zasługuje trasa turystyczna „Przez pradzieje Chrześcijańskiej Wiślicy”, której budowa została sfinansowana ze środków unijnych.
Dojazd i początek trasy:
Początek i koniec wycieczki zlokalizowany jest na Rynku w Wiślicy. Jest tu parking dla aut osobowych oraz przystanek transportu publicznego (busy).
Oznakowanie:
Brak oznakowania
Nawierzchnia trasy:
- drogi asfaltowe i polne
Utrudnienia na trasie:
- brak
Atrakcje na trasie:
Wiślica – miejscowość położona nad rzeką Nidą należy do grupy najstarszych miejscowości w Polsce, powstałych jeszcze przed powstaniem naszego państwa. Jej dzieje sięgają IX w. kiedy to była jednym z ważniejszych ośrodków na terytorium plemienia Wiślan. Najstarsze ślady wiślickiego osadnictwa (II poł. IX w.) odkryto na kulminacji Wyspy Miejskiej, w miejscu zw. Regia, gdzie odsłonięto resztki grodu. Wiślica posiada niezwykle interesującą i bogatą historię. Jej dzieje związane są z najwybitniejszymi postaciami historycznymi m.in. Władysławem Łokietkiem, Kazimierzem Wielkim czy Janem Długoszem.
Kolegiata NMP w Wiślicy - górująca nad tym niewielkim ponidziańskim miasteczkiem bazylika od ponad 650 lat robi niezmienne wrażenie na odwiedzających Ponidzie wędrowcach. Obecna świątynia to trzeci z kolei kościół kolegiacki w Wiślicy. To, co pozostało z dwóch wcześniejszych założeń, przez wieki skrywało się głęboko pod posadzką dzisiejszej bazyliki. Dziś fragmenty dwóch średniowiecznych świątyń zobaczyć można wędrując nowoczesnymi korytarzami pawilonu archeologicznego.
Dzisiejszą bazylikę król Kazimierz wzniósł jako jeden z kościołów z tak zwanej serii baryczkowskiej. Jak donosi Jan Długosz, fundacja ta była formą pokuty za morderstwo, jakiego władca dokonał na Marcinie Baryczce, wikariuszu krakowskiej katedry.
Na zewnątrz świątyni warto zwrócić uwagę na zachodnią, widoczną od rynku fasadę. Przywodzi ona na myśl sztukę gotycką, jednak jest to dzieło XX-wiecznych budowniczych, którzy naprawiali zniszczenia, jakich dokonano w czasie I wojny światowej. Od strony północnej wyraźnie widać zamurowane okienko. Według tradycji to z tego miejsca miano ogłosić Statuty wiślickie, czyli jeden z pierwszych przedstawionych na piśmie polskich zbiorów praw. Wewnątrz bazyliki, w prezbiterium, znajduje się rzeźba Matki Boskiej Łokietkowej, która ma już ponad 700 lat. Według tradycji ta uśmiechnięta Madonna miała wysłuchać modłów Władysława Łokietka o zjednoczenie państwa polskiego. Ściany prezbiterium zdobią pozostałości niezwykłych malowideł ściennych. To niezwykłe połączenie sztuki prawosławnego wschodu z zachodnioeuropejskim gotykiem. Fundatorem tych niezwykłych malowideł bizantyjsko-ruskich był Władysław Jagiełło. Król ozdobił nimi tylko szczególnie ważne miejsca - między innymi sandomierską katedrę czy też opactwo na Świętym Krzyżu.
Dom Długosza w Wiślicy - Jan Długosz to postać, która w historii zapisała się jako znakomity duchowny, kronikarz i wychowawca synów królewskich. W swojej biografii ta znakomita postać ma także związki z Wiślicą - do jego obowiązków należała opieka nad tutejszą kolegiatą. W 1460 r. dla 12 kanoników i 12 wikariuszy wzniósł okazałą ceglaną kamienicę. To zbudowana na planie wydłużonego prostokąta gotycka kamienica. Wejście prowadzi do imponującej wielkości sieni. Co ciekawe, w obiekcie tym znajdziemy korytarz - absolutną nowość w polskiej architekturze tego okresu. Ciekawostką Domu Długosza jest sala z oryginalnymi XV-wiecznymi malowidłami ściennymi. Najlepiej zachował się tutaj wizerunek zmartwychwstałego Chrystusa, przed którym klęczy sam Długosz.
Muzeum Archeologiczne w Wiślicy – pierwsze muzeum archeologiczno-historyczne powstało w tym miejscu już w 1966 roku. W 2017 r. instytucja została włączona w struktury Muzeum Narodowego w Kielcach i przeszła gruntowną modernizacją. Dzięki niej powstał unikatowy podziemny szlak prezentujący najcenniejsze wiślickie zabytki. Ekspozycja muzealna objęła pawilon i rezerwat archeologiczny w podziemiach bazyliki mniejszej. Znajduje się tu m.in. najpiękniejszy przykład sztuki romańskiej sprzed 900 lat - unikatowa posadzka, zwana płytą orantów. Ta tajemnicza nazwa pochodzi od pozy, jaką przyjmują przedstawione tu postacie. Orantem historycy sztuki nazywają bowiem osobę modlącą się z wzniesionymi ku górze dłońmi. W muzeum wykorzystano najnowsze techniki wizualizacji obiektów, dzięki czemu zwiedzający mogą zobaczyć m.in. animację budowy bazyliki romańskiej i jej transformację do kolegiaty czy trójwymiarowe modele budowli i przedmiotów używanych przez naszych przodków od IX do XVI wieku.
Figura Męki Pańskiej – kamienna figura z połowy XVII w. zlokalizowana na Placu Solnym na gipsowej skale w drodze na grodzisko. Nazywana jest figurą ale właściwie jest to kapliczka słupowa z czworoboczną głowicą z wnękami. W każdej wnęce znajdują się płaskorzeźby prezentujące sceny Męki Pańskiej: modlitwa Jezusa w Ogrójcu, biczowanie, ukrzyżowanie i zmartwychwstanie Chrystusa.
Kościół św. Marcina w Wiślicy – zachowały się jedynie fundamenty murowanego kościoła z 1517 r. Ta jednonawowa świątynia posiadała trzy ołtarze i zakończona była półkolistą absydą. Pod fundamentami kościoła św. Marcina zachowały się relikty budowli centralnej z początku XII w. Na przykościelnym cmentarzysku odkryto 23 pochówki bogato wyposażone w ozdoby również sięgające XII w.
Grodzisko – to miejsce, do którego powinni udać się nie tylko pasjonaci historii, lecz również poszukiwacze spokoju i interesujących widoków. Pozostałości dawnego grodziska wznoszą się na gipsowym wzgórzu wśród ponidziańskich łąk i starorzeczy Nidy. Od wiślickiego rynku dzieli je krótki, około półkilometrowy spacer. Badania archeologiczne pokazują, że pierwsze budynki powstały tu już w X wieku, jednak zarysy obwarowań, które dziś można tu dostrzec pochodzą z XII i XIII stulecia i są efektem odbudowy grodu po najeździe Rusinów i Połowców. Archeolodzy znaleźli tu między innymi chaty (skromne półziemianki), budynki gospodarcze i studnię. Gród posiadał wewnętrzny system dróg. O znaczeniu tego miejsca świadczy fakt, że grodzisko wraz z wiślicką kolegiatą i pozostałościami kościoła pw. św. Mikołaja uznane zostały za Pomnik Historii.
Kościół szpitalny św. Ducha – początkowo w XV w. drewniany, po 1612 r. murowany z kamienia wapiennego. Był jednonawową świątynią z półkolistą absydą, po której zachowały się jedynie fundamenty. Przy kościele znajdował się szpital dla ubogich mieszkańców Wiślicy oraz cmentarz, na którym grzebano ciała utopionych w Nidzie. Warto dodać, iż w średniowieczu instytucja szpitalna miała niewiele wspólnego z dzisiejszą placówką. Były to raczej przytułki, które dawały schronienie biednym, kalekom, starcom, podróżnym i pielgrzymom.
Źródło: Podróże ku Naturze - przewodnik wydany nakładem Urzędu Marszałkowskiego Województwa Świętokrzyskiego