Laureat Grand Prix
Festiwalu "Złote Formaty" 2010

Muzeum Przyrody i Techniki "Ekomuzeum" w Starachowicach

Informacje praktyczne

  • Informacje szczegółoweZwińRozwiń
    • Rodzaj obiektu:
      • Muzea
      • Zabytki techniki
    • Udogodnienia:
      • Akceptujemy płatność kartą
      • Miejsce na ognisko
      • Mówimy po angielsku
      • Parking
      • Rezerwacja przez Internet
      • Toaleta
      • Przewodnik w cenie biletu
      • Przewodnik po angielsku
      • Wycieczki z przewodnikiem
      • Możliwość filmowania
      • Możliwość fotografowania
    • Powiat:
      starachowicki
    • Gmina:
      Starachowice
    • Adres:
      Starachowice , ul. Wielkopiecowa 1
    • Kod pocztowy:
      27-200
    • Szerokość geograficzna:
      51.048530457439
    • Długość geograficzna:
      21.065490245819
    • Region turystyczny:
      Starachowice i okolice
    • Wskazówki dojazdu:
      Starachowice to miasto położone w północnej części województwa świętokrzyskiego, przy trasie krajowej nr 42 (Namysłow – Rudnik); swój początek biorą tu również dwie drogi wojewódzkie – nr 744 (Radom – Starachowice) i nr 756 (Starachowice – Stopnica). Starachowice od Kielc oddalone są o ok. 55 km, od Skarżyska-Kamiennej o 20 km, od Ostrowca Świętokrzyskiego o ok. 30 km. Optymalna droga z Kielc do Starachowic prowadzi drogą krajową nr 74 (kierunek Opatów, wyjazd z miasta ulicą Świętokrzyską), skąd drogą ekspresową dojeżdżamy do Cedzyny. Następnie w Górnie należy skręcić w lewo w drogę nr 752 (Górno – Rzepin), a w Rzepinie w drogę nr 756 (Starachowice – Stopnica). Z Górna do centrum Starachowic należy jechać jeszcze ok. 35 km. Z Kielc do Starachowic wyjechać można również drogą krajową nr 7 (kierunek Warszawa, wyjazd ulicą Warszawską lub Radomską), a następnie w Skarżysku-Kamiennej skręcić w drogę nr 42 (kierunek Starachowice). Najbardziej optymalna trasa prowadząca do Starachowic z miejscowości położonych we wschodniej części województwa prowadzi przez Opatów i Ostrowiec Świętokrzyski, skąd drogą nr 9 należy kierować się na wschód (kierunek Radom, Warszawa), a w miejscowości Rudnik skręcić w drogę krajową nr 42. Rudnik od centrum Starachowic oddalony jest o ok. 15 km. Turyści niezmotoryzowani do Starachowic dojechać mogą korzystając z autobusów PKS odjeżdżających z dworca przy ul. Czarnowskiej 12 (rozkład jazdy na stronie internetowej przewoźnika (www.pkskielce.pl ), prywatnej komunikacji BUS z dworca przy ul. Żelaznej 18 (rozkład jazdy na stronie internetowej przewoźników www.busy-kielce.pl ) lub pociągów z dworca PKP przy placu Niepodległości (rozkład jazdy na stronie internetowej przewoźnika www.pkp.pl). Z dworca PKS przy ul. Nadrzecznej kursują autobusy do Skarżyska-Kamiennej.
    • Uwagi:
      Szczegółowe godziny otwarcia i cennik biletów wstępu znajduje się na stronie https://ekomuzeum.pl/godziny-otwarcia-i-cennik/
    • Cena:
      Sezon letni: Normalny - 20 PLN, ulgowy - 12 PLN, Sezon zimowy: Normalny - 15 PLN, ulgowy 8 PLN
    • Zniżki:
      • Dzieci
      • Rodziny
      • Seniorzy
      • Studenci
    • Noclegi w okolicyZwińRozwiń
    PTTK
    PTTK
    Pokój od: 25 PLN

    • Starachowice, ul. Krywki 1
    • +48 41 274 62 68
    Hotel Senator*** Centrum Konferencyjne
    Hotel Senator*** Centrum Konferencyjne
    Pokój od: 215 PLN

    Położony u podnóża Gór Świętokrzyskich Hotel Senator w Starachowicach to doskonały cel podróży wypoczynkowej jak również miejsce organizacji przyjęć, spotkań rodzinnych czy biznesowych.

    • Starachowice, ul. Bankowa 7
    • +48 41 274 03 90

    Opis

    Ciągła innowacja napędza świat. Przypomnij sobie, jak zaledwie kilkanaście lat temu wyglądały telefony komórkowe, komputery czy nawet najzwyklejsza pralka. Wielkie zmiany nie omijały i nie omijają również wielkiego przemysłu, o czym dobitnie przekonasz się zwiedzając muzeum Przyrody i Techniki Starachowicach. 

    Widok na Muzeum Przyrody i Techniki w Starachowicach

    Przemysł jest zresztą tym, co definiuje Starachowice. Warto tu jednak zrobić krótką przerwę i wspomnieć, że miasto początkowo nosiło nazwę Wierzbnik, jednak w XX wieku wchłonęło i przejęło nazwę pobliskiej osady fabrycznej.

     

    Dymarki, szarzy mnisi i XIX-wieczna rewolucja

    W tych okolicach, jak nigdzie indziej, prześledzisz dzieje hutnictwa żelaza na ziemiach polskich. Już 2 tysiące lat temu starożytni hutnicy prowadzili tu wytop żelaza w prymitywnych piecach potocznie zwanych “dymarkami”. 

    Swoje do historii przemysłowej dołożyli także cystersi z pobliskiego Wąchocka. Dokumenty cystersów z XVI stulecia mówią, że działała tu Minera Starzechowska, czyli kopalnia rudy żelaza dzierżawiona przez rodzinę Starzechowskich; wydobyty surowiec przetapiano w działających nieopodal kuźnicach, a w 1789 szarzy mnisi z Wąchocka wznieśli nad Kamienną wielki piec. 

    XIX wiek  przyniósł jednak wiele zmian na ziemiach polskich. W 1815 powstało Królestwo Polskie, a 3 lata później własność cystersów przeszła w ręce państwa. Zbudowany staraniem mnichów wielki piec działał do 1838 roku, a już rok później został rozebrany. 

    W ten sposób zamknął się jeden z rozdziałów przemysłowej historii Starachowic. Kolejny rozpoczyna się z wielkimi planami Stanisława Staszica. 

    Z wielkiego pieca roztacza się spektakularna panorama na Muzeum.


    Technika w służbie XIX-wiecznego przemysłu

    Muzeum o powierzchni ponad 11 pełnowymiarowych boisk do piłki nożnej pozwoli Ci odkryć wiele wątków z dziejów naszej planety i człowieka. Najważniejszą częścią ekspozycji są jednak obiekty wchodzące w skład następujących po sobie zakładów wielkopiecowych z połowy i końca XIX wieku. 

    Pierwszy z nich pracował w latach 1841-1901. Był ważnym elementem większej całości, jaką był Ciąg Fabryk Żelaza nad rzeką Kamienną – rewolucyjna idea Stanisława Staszica.

    Warto wiedzieć: Ciąg Fabryk Żelaza - wzdłuż rzeki (która stanowiła cenne źródło energii i nitkę transportową) powstał kompleks zakładów górniczych. Surówka wyprodukowana w starachowickim zakładzie miała być transportowana z biegiem rzeki i przetwarzana w kolejnych zakładach. 

    Projektem wielkiego pieca we wsi Starachowice zajęli się czołowi projektanci Banku Polskiego – Fryderyk Lempe i Filip Girard. Wykonali oni kawał świetnej inżynieryjnej roboty tworząc: 

    • kanał wodny o długości ponad 2,5 kilometra – częściowo podziemny, sklepiony z kamiennych ciosów; do jego budowy zastosowano pionierską wówczas technologię wapna hydraulicznego;
    • niezwykły, tarasowy układ przestrzenny zakładu; na zboczu dawnej kopalni rudy “Herkules” wyżłobiono 3 tarasy wzmocnione murem oporowym z piaskowca.

    Rozwój kolei miał niebagatelne znaczenie w historii przemysłowej Starachowic


    Wielki piec, tarasy i ślimaki

    Tarasy te, podobnie jak kanał, budynek maszynowni i odlewni zobaczysz wędrując wyznaczoną trasą zwiedzania. Biegnie ona przez środkowy taras z ruinami budynku kalafoniarni oraz zielonymi enklawami, w których zadomowiły się… nietypowe dla naszego kraju gatunki ślimaków, przywiezione tu wraz z importowanym surowcem.

    Stojąc na kładce nad kanałem z pewnością dostrzeżesz pozostałości bloków, na których zamontowane było koło wodne o imponującej średnicy 19 metrów, które swoją energią napędzało między innymi miechy wielkiego pieca. 

    Zwróć także uwagę na 2 zachowane w całości budynki ze starego zakładu przemysłowego. Dawna maszynownia po zamknięciu starego zakładu przemysłowego pełniła funkcje łaźni dla robotników a potem pracowni plastycznej Fabryki Samochodów Ciężarowych. Dziś, po gruntownym remoncie, ten klasycystyczny obiekt to przykład pełnego elegancji budynku przemysłowego z I połowy XIX stulecia,.

    W Muzeum Przyrody i Techniki prześledzisz proces technologiczny wytopu żelaza w wielkim piecu.

    W dawnej hali lejniczej spuszczana była natomiast surówka z wielkiego pieca. Warto wiedzieć, że nawet po zamknięciu nowszego wielkiego pieca w budynku dawnej odlewni działała cegielnia  – był to zatem najdłużej czynny obiekt przemysłowy na terenie dawnych zakładów starachowickich. 

    Wyobraź sobie, że między halą lejniczą a maszynownią znajdowały się 3 wielkie piece na węgiel drzewny. Do dziś zachowały się tylko ich fundamenty. 


    W pogoni za postępem

    Nie ma co ukrywać – XIX-wieczny postęp szybko zweryfikował technologię zastosowaną w Starachowicach. Produkcja oparta o węgiel drzewny i siłę rzeki okazała się mało efektywna i nieoplacalna w porównaniu z zakładami opartymi o węgiel kamienny i rozwijający się w ekspresowym tempie transport kolejowy. 

    Ciąg Fabryk Żelaza nad Kamienną wołał o zmiany, które nastąpiły w II połowie XX wieku. Zakłady stały się własnością prywatną, a potem weszły pod zarząd jednej z pierwszych w kraju spółek akcyjnych. 

    W 1885 roku do Starachowic doprowadzono linię kolejową, która zapewniła dostawę koksu. Nic nie stało na przeszkodzie, by w Starachowicach powstał nowoczesny zakład przemysłowy.

    Muzeum Przyrody i Techniki to doskonałe miejsce, by dowiedzieć się więcej na temat technologii i przemysłu.

     

    Drugi wielki piec

    Wielki piec z 1899 roku to kolejny przystanek w Twojej podróży przez dzieje starachowickiego przemysłu. Rozpoznasz go bez trudu - konstrukcja wyraźnie góruje nad innymi obiektami. 

    W Starachowicach szczęśliwie zachował się pełny ciąg technologiczny, zatem krok po kroku prześledzić tu cały proces wytopu żelaza w wielkim piecu. 

    Obszar wielkiego pieca otacza pajęczyna torów wkomponowana między magazyny materiałów wsadowych oraz estakadę, na której rozładowywano rudę żelaza i kamień wapienny. Wózki z potrzebnym materiałem (a więc odpowiednią proporcją koksu, rudy żelaza i kamienia wapiennego) były transportowane 22 metry w górę za pomocą wieży gichtowej. Materiał do pieca wprowadzano przez specjalne urządzenie zasypowe.

    Największe wrażenie zrobi na Tobie z pewnością sam wielki piec. Jego pojemność po modernizacji w latach 20. XX wieku zwiększyła się ze 180 do 250 m3. Imponująca konstrukcja składa się z części dolnej (zwanej garem), nad którym wznoszą się pozostałe elementy – spadki, przestron, szyby i gardziel. Wnętrze pieca wykonano z ogniotrwałej cegły.

    Wielki piec to jednak nie wszystko… wędrując muzealnymi ścieżkami zwróć uwagę na płuca zkałądu – jedną z największych na świecie maszyn parowych. Para do poruszania maszyny pochodzila ze spalania gazów wielkopiecowych w kotłach parowych, które wcześniej poddawano oczyszczaniu za pomocą specjalnego systemu filtrów. Był to bardzo przemyślany i w swojej idei samowystarczalny system. 

    Maszyna parowa - jeden z najważniejszych eksponatów Muzeum Przyrody i Techniki w Starachowicach


    Legenda Stara i nowy początek

    Fakt, że w Starachowicach istniał nowoczesny zakład zadecydował, że to właśnie w Starachowicach w 1920 roku władze Rzeczpospolitej umiejscowiły Zakłady Zbrojeniowe. 

    Po II wojnie światowej w zakładach tych rozpoczęto produkcję legendarnych samochodów STAR. Legendarne auta to kolejny wątek poruszany w Muzeum. Znajdziesz tu takie legendy motoryzacji jak:

    • Star 266R (uczestnik kultowego rajdu Paryż - Dakar)
    • Star 660M2 – wierna replikę papamobile z czasu pielgrzymki papieża Jana Pawła II do Polski w 1979 roku 
    • Stara 20, czyli kultowy model produkowany w latach 1948-1957.

    A co z zakładem wielkopiecowym? Działał on do 1968 roku, kiedy to ostatecznie wygaszono wielki piec. 

    Wystawa legendarnych samochodów z fabryki Star


    Nie tylko przemysł

    Czy pamiętasz wspomniane wyżej ślimaki, które na dobre zadomowiły się na muzealnych tarasach? Jeśli sądzisz, że to jedyny wątek przyrodniczy na wystawie, to jesteś w błędzie. Na niezwykłej wystawie paleontologicznej zobaczysz bowiem, jak przez miliony lat zmieniali się mieszkańcy naszej planety.

    Zastanawiasz się pewnie teraz, co wspólnego mają tropy i modele prehistorycznych zwierząt z wielkim piecem? Okazuje się, że rozwiązanie tej tajemnicy jest bardzo blisko – w okolicach oddalonego o około 20 kilometrów od Starachowic zalewu Wióry.

    Prowadzone tam w ramach budowy zapory wodnej badania paleontologiczne wykazały, że skały skrywają liczne tropy i skamieniałości. Część kolekcji liczącej około 5000 okazów paleontologicznych i geologicznych przechowywana jest właśnie w muzeum w Starachowicach.

    Na wystawie zobaczysz jednak nie tylko okazy z Wiór. Poznasz tu:

    • ślady, jakie pozostawiły po sobie zwierzęta z okresu bezpośrednio poprzedzającego erę jurajskich dinozaurów;
    • odciski łap z zachowanymi śladami pazurów i łuskowanej (przypominającej gadzią) skory;
    • tropy dinozaurów z osadów jurajskich Gór Świętokrzyskich, w tym ślady dużych dinozaurów drapieżnych, roślinożerców i stegozaurów;

    NIezwykły klimat wystawy tworzą wykonane z troską o najdrobniejsze detale modele oraz scenografia obrazująca świat sprzed ponad 200 milionów lat. 

    Wystawa paleontologiczna w Muzeum Przyrody i Techniki w Starachowicach

    W świecie starożytnych hutników

    A jak wyglądało życie 2000 lat temu w czasach starożytnych hutników? Wystarczy przejść do kolejnej części muzeum. W lesie, który porasta dawne tereny przemysłowe skryła się bowiem rekonstrukcja osady starożytnego hutnictwa żelaza z pierwszych wieków naszej ery.

    Jej serce zajmuje piecowisko dymarskie. W jego pobliżu przysiadły chaty – warsztaty kowala i bursztyniarza. Możesz tu również zajrzeć do chaty tkaczki czy ziemianki zielarki. Tę część wystawy upodobały sobie w szczególności dzieciaki, dla których spacer i warstzaty w scenerii z minionego świata to lekcja historii, której nie zapewni najlepszy nawet film historyczny. 

    Lokalizacja

    Hidden text line that is needed to fix map width
    • 21.065490245819
    • 51.048530457439
    • Starachowice, ul. Wielkopiecowa 1
    • Muzeum Przyrody i Techniki "Ekomuzeum" w Starachowicach